Tuesday, February 17, 2009
Sermon
PATHIANA RINNA NGHAH
vanlalhmingsangi
Chang innghahna: Isaia 26: 1-19, Thupuan 2: 10.
Isaia bung 24-27 pum hi apocalyptic thuziak tiin an sawi thin. Inlarna anga a thil hmuh te leh thu thup nei deuh zawnga a thu hril te hian a hun laia thil thleng tam tak a tarlang nghal bawk. Isua pian hma kum zabi 8th-na lai hawl vela thu ziak a ni a ( 740-700 BCE). He tih hun lai hian Assyria ram ropuina a tlak hniam lai leh a rawn chak thar leh hun min hmuhtir a. He hun hma zawng kha chuan a ram enkawl zo lovin Assyria chu lal chak lo tak leh thu neihna keng kawh thei lo lal ten an lo awp a ni.
Assyria chak lohna chuan a thenawm ram tam tak a ti ralmuang a. Israel leh Juda ram pawhin Pathianin min hmangaiha, min dotu leh min ngamtu ram an awm lo tiin an lo intihtheih lai tak a ni. Juda leh Israel ram chuan Solomon-a lal hnu atanga an lo hriat tawh loh ralmuanna leh ram hausakna an chen theih lai hun a ni. Nuamsa taka an awm theihna chu a kum hlun dawn emaw tiin induhna rilru leh lungawina rilruin an khat a. An ngaih danah chuan Pathian chuan ram dang aia hmangaih bik niin an inhria a, Pathianin duhsak bik ta riauvah an inngaih bawk. Chuti ni lo se, he tiang ema malsawmna nasa kan dawng lo vang tiin ngaih dan an nei a ni.
Chu tih rual chuan Israel leh Juda rama cheng mi hausate leh ram thuneitute chuan mahni ram chhungah nuam tawlin (saingho khuma muin leh thutna dupa thu zalin ei tur tui tui an ei/in a, Amos:4f) leh mahni rammi ngei tihrehawmin nuam an lo tawl ve bawk a (pheikhawk bun khat lek avangin mi retheite an hralh a, Amos:2:6f). He tih hunlai hian zawlnei Amosa leh Hosea ten Israelte rilru ngaihtuahna dik lo chu hrilh hriat tumin an tlangau thin a, mahse an hlawhtling nep hle tih kan hmu.
745 BCE-ah Tiglathpileser III chu Assyria lal a rawn nih meuh chuan Israel ho thlamuanna hun chu a lo tawp ta. Lal Tiglathpileser-a chu ram lak duai duai duh mi a lo ni a. Assyria ram theih ang tawka tih zau chu a tum ber a ni. A ram lak thar apiang chu Assyria ram bung angah a dah zel a. A ram lak ram bungte chuan Assyria ramah chhiah an pek a tul ta zel a ni. Israel ram pawh rei lo teah Assyria chuan a hneh ta thuai a. Tunah chuan Israel chu Assyria kut hnuaiah a awm ta a, chhiah pawh a pek ve a tul ta a ni.
Palestina hmar lam Israel ram chu Assyria in a run tih a hmuhin Juda chuan ram chhunga thu neitute a ko khawm a, Assyria in a rawn run ve ngei dawn si a, eng tia tih tur nge ni ang? tiin rilru siam a hun ta. Juda ram thenawmte chuan “Assyria hnuaia ram bung hrang hrangte hi (Aigupta, Israel, etc) “insuihkhawm ila, Assyria hi i do let leh ang u,” an ti ta a. Juda chu Assyria lamah atang ang nge, a ram thenawmte sawmna angin Assyria chu a lo do let ve ang?
A enga mah chu thil chakawm a ni lo. Amarawh chu Assyria lama tan chu a ziaawm deuhva hriatna an nei deuh va. Achhan nia lang chu Solomon-a lal ram chhim leh hmara a inthen atang khan Israel lakah Juda hi a lo tlawm fo tawh thin a. Juda chuan hausaknaah leh indona hriamhrei neih that lamah leh thuneihna kawngah Israel ram hi a tluk ngai lo a ni. Chu ti a nih chuan Assyria in Israel ram a tih chhiat a, a awp vaih chuan Assyria lama tang Juda chuan hnehtu nihna a hauh ve thei dawn ta a ni. Chu mai bakah Juda chuan Assyria a zawm vaih chuan Assyria chuan Juda ram chu awp lovin thian thaah a siam theih beisei awm tak a ni bawk.
Chuvangin 735 BCE, lal Ahaza hun atang khan Juda ram chu Assyria nen inthlun zawmna (alliance policy) an nei ta a. Juda chu Assyria ram, foreign lam tang a lo ni ta a ni. Assyria lamah Juda atan takah chuan a hmaa an thil tum, Assyria hnuaia Palestina ram bung hrang hrangin Assyria do let tura an thu rel chu a tlawlh ta a, Assyria ram khing pha an awm ta lo a ni.
He mi hunlai tak hian zawlnei Isaia chuan Pathian thuchah a rawn puang ta a. Juda chu Assyria lama a tan vaih chuan a unau ngei Israel chu a do ve a ngai dawn tih Isaia hian a hre tlat a. Chu mai pawh ni lovin, Assyria hi Juda thian tak tak a ni ngai dawn lo tih Isaia hian 8:5-8-ah a lo tarlang tawh bawk a ni. Juda chuan a rilru siam thei lawk lovin thiltihtheihna (power) leh politics inkarah a inkhap kual vel tih Isaia hian a hmu tlang a ni.
Chuvangin, zawlnei Isaia chuan Juda lal Ahaza hnenah chuan, “Juda chu Assyria lamah atang tur a ni lo va, a ram thenawmte (Aigupta) lam tangin Assyria chu a do let ve tur a ni hek lo. Juda chu Pathian lam tang a ni zawk tur a ni. Assyria lam emaw Aigupta emaw lama Juda atan vaih chuan Pathian chungah ni lovin mihring thiltihtheihnaah leh mihring hriamhreiah rinna a nghat zawk tihna a ni.
Tunah chuan kan chang thlanin kan tan thu a sawi ta. Pathian chuan ram dang chakna chunga innghat lo turin leh chak lo zawkte dah hnuaihnung thin mihring thiltihtheihnaa innghat lo turin min lo chah reng mai. Tunlai kan khawvelah pawh globalization avangin hmuhtheih loh chakna leh thiltihtheihnain min phuar nasa tawh hle. Khawvel chaknaah leh thuneihnaah kan innghat nasa tawh hle a, ram chak zawk leh ram thiltithei zawk nih duhin ram tin kan inel ru reng tawh a ni. Nuclear ralthuam nei ram chu ram thiltitheiah leh chak zawkah ngaiin kan ngaisang a, kan hlauhtlawn tawh zawk a. Kan tih theih awmchhun chu ram hausa zawk leh ralthuam nei tha zawk lama tan hi a ni mai tiin kan rilru kan siam fel der a. Khawvel ram insumdawn tawnna (global market economy) leh sum lu tam tak hmanga sumzawnna (modern capitalism) hi khawvela thiltithei ber leh entawntlakah kan ngai ta theih mai a ni.
Mahse, Ulrich Duchrow-a (theologian and sociologist) erawh chuan, “khawvel insumdawn tawnna leh indawr tawnna chauh tehna dika kan hman chuan, khawvel thiltihtheihna chu Pathianah kan bia tihna,” a ti bur mai. Chuvangin khawvel ram thiltitheite intihthuneihna hi kan kalh (resist) ngam tur a ni a, kan Pathian thu thlir dan pawh Resistance theology a ni tur a ni tiin Duchrow-a chuan min chah. A tha a lawm, an ram chu an hausa bik, an awhawm bik, ram dang chungah an leng thei bik etc. tih rilru kan put chhung chuan Pathian chakna leh thiltihtheihna aiin mihring thiamna leh thiltihtheihnaah rinna kan nghat zawk tihna a lo ni. Duchrow ang thovin Tom Veerkamp-a (theologian and economist) chuan “Pathian biaka kan bia a nih loh chuan mihring thiltihtheihna (power) hi a awm thei lo” a lo ti thlawt a ni.
Assyria ram anga ram dang chunga len tum a, ram dang chhiah hmanga inchhek khawl hausa ram, thlan leh thisen nena rethei taka hnathawkte hlawh chhuah sum pung khawm hmanga ram din thin inchhekkhawl ram hausa te hi kan kalh ngam tur a ni a, an dik lohna kan tarlang ngam tur a ni. Assyria khan “thil kan tithei ber,” tiin a induh hle mai thei. Mahse, a thiltihtheihna khan a daih rei lo hle. Pathian chuan mi inchhuangte chu vaivutah a chantir mai thin. An thi mai a, an nung leh ngai tawh lo a ni (26:14).
Bung 26-na kan chhiara thil lang chiang chu, “lo la awm tur” (future) atang “tun hun” (present)-ah thuchah ziaktu hi a rawn let leh tih kan hmu ang. Hei hian Pathianin “tun hun” a ngaihpawimawh zia a tilang chiang hle. Pathian hian “tun hun” hi a hre chiang a, tuna kan awm dan leh kan rilru put hmang pawh a hmuh hmaih ngai lo. Achang chuan tuna kan thil tih that te hian awmze nei lo hial anga lan chang a nei. Kan beidawng a, mal min sawm tur leh min ngaithlatu leh min hmutu Pathian a awm ta lo emaw tia beidawn em em chang kan nei pawh a ni thei. Kan thiltihin awm zia pawh nei lo anga hriatna pawh kan nei mai thei bawk (26: 18 chhiar rawh).
Mahse, kan tih theih chu a awm. Pathian rin hi. Pathianin min chhan thei tih hi kan rin ngam tlat a tul. Tunah tak hian Pathian chuan a hnathawh a rawn tilang kher lo mai thei. Mahse, kan puan zar zel tur chu, “dik lo taka mihringte rorelsak thin he khawvel thuneihna leh thiltihtheihna thangah hian ka inawk tur a ni lo,” tih hi. Eng vangin maw? Thupuan bung 2: 10-ah khan Pathianin thu min lo chah tawh tlat a ni:
I thil tuarte chu hlau suh. Ngai teh, in zinga mi thenkhat chu tan ina khungin, Diabola chuan a fiah dawn a che u,…Thih thlengin rinawm takin awm zel la, chawimawina lukhum, nunna chu ka pe ang che. (lehlin thar)
Kristian hmasate pawh kha beidawn chang an neih avangin Thupuan kaltlangin Pathianin a rinawm zia a lo hrilh thin a ni. Beidawng thinte Pathian ngei kha kan Pathian a la nih reng si chuan kan chang thlante hian tunah zawhna min la zawt reng tihna a ni. Juda ang khan i rinna leh i inhumhimna chu mihring thiltihtheihnaah nge i nghah dawn, thih thlenga rinawm taka Amah nghaktute anga Pathianah chauh rinna nghah? Amah ringtu kan nih tlat chuan a chhanna chu harsa lo te a ni:- Pathian ka ring zel dawn, a thutiamah a hlawhchham ngai lo tih ka hriat tlat avangin.
Thulakna ; zokawtchhuah